Haoss forum: Pravo mesto za ljubitelje dobre zabave i druženja, kao i diskusija o raznim životnim temama.
 
PrijemČesto Postavljana PitanjaTražiRegistruj sePristupiHimna Haoss ForumaFacebookGoogle+


Delite | 
 

 Srbija

Pogledaj prethodnu temu Pogledaj sledeću temu Ići dole 
Idi na stranu : 1, 2, 3, 4  Sledeći
AutorPoruka
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Srbija   Sub 23 Mar - 9:38





Srbija






Zastava




Grb


Himna - Bože pravde




Položaj Srbije
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:42

Bože pravde


„Bože pravde“ je zvanična himna Republike Srbije, definisana članom 7
Ustava[1]. „Bože pravde“ je takođe bila himna Kneževine Srbije i
Kraljevine Srbije do 1918. godine, kada je stvorena Kraljevina Srba,
Hrvata i Slovenaca. Predložena verzija teksta kao himne određena je
zakonom 11. maja 2009. Izvorna pesma nastala je 1872. godine, kada je
Jovan Đorđević napisao reči na muziku Davorina Jenka, a predstavljala je
završnicu pozorišne predstave „Markova sablja“, osmišljene povodom
punoletstva Milana Obrenovića. Ogromna popularnost reči i melodije
doprinele su da ova pesma postane zvanična srpska državna himna.


Završetak dramskog teksta Markove sablje‎

Neki stihovi himne neprestano su se menjali sa promenom državnog
uređenja i vladara. Za vreme vlasti Milana Obrenovića, pevalo se knez
Milana Bože spasi, da bi i to bilo promenjeno uspostavljanjem Milana za
kralja. Naknadno je isti stih morao biti prepevan za vreme vladavine
kralja Petra I i kralja Aleksandra I. Za vreme Kraljevine Srba, Hrvata i
Slovenaca (kasnije Kraljevine Jugoslavije), „Bože pravde“ je
predstavljala deo tadašnje državne himne.

To je bila i himna Republike Srpske, od 1992. do 2007, kada je Ustavni
sud Bosne i Hercegovine odlučio da je njena upotreba neustavna. Takođe
je bila korišćena kao himna Republike Srpske Krajine.

Izvorne reči pretrpele su izvesne izmene pri određivanju zvaničnog
teksta himne Srbije. Na tri mesta, srpskog kralja zamenjeno je sa srpske
zemlje, a stih srpskog kralja Bože hrani zamenjen je sa Bože spasi,
Bože brani. Na izvesnim prilikama, poslednja dva stiha pevaju se kao
Srbiju nam Bože brani, moli ti se sav naš rod.

Devedesetih godina, „Vostani Serbije“ i „Marš na Drinu“ su takođe
predlagani za državnu himnu. Međutim, „Bože pravde“ dobila je većinu na
referendumu održanom 1992. godine, iako ni tada nije zvanično usvojena.


Himna Republike Srbije

Bože pravde, ti što spase
od propasti dosad nas,
čuj i odsad naše glase
i odsad nam budi spas.

Moćnom rukom vodi, brani
budućnosti srpske brod.
Bože, spasi, Bože, hrani,
srpske zemlje, srpski rod!1

Složi srpsku braću dragu
na svak dičan slavan rad,
sloga biće poraz vragu,
a najjači srpstvu grad.

Nek na srpskoj blista grani
bratske sloge zlatan plod.
Bože, spasi, Bože, hrani
srpske zemlje, srpski rod!1

Nek na srpsko vedro čelo
tvog ne padne gneva grom,
blagoslovi Srbu selo,
polje, njivu, grad i dom!

Kad nastupe borbe dani,
k pobedi mu vodi hod.
Bože, spasi, Bože, hrani
srpske zemlje, srpski rod!1

Iz mračnoga sinu groba
srpske slave novi sjaj:2
nastalo je novo doba,
novu sreću, Bože, daj!

Otadžbinu srpsku brani,3
petvekovne borbe plod.
Bože, spasi, Bože, brani,4
moli ti se srpski rod!

Nekadašnja Himna Kraljevine Srbije

1 Srpskog kralja, srpski rod!
2 Srpske krune novi sjaj,
3 Kraljevinu srpsku brani
4 Srpskog kralja, Bože hrani



Bože pravde


„Bože pravde“ je zvanična himna Republike Srbije, definisana članom 7
Ustava[1]. „Bože pravde“ je takođe bila himna Kneževine Srbije i
Kraljevine Srbije do 1918. godine, kada je stvorena Kraljevina Srba,
Hrvata i Slovenaca. Predložena verzija teksta kao himne određena je
zakonom 11. maja 2009. Izvorna pesma nastala je 1872. godine, kada je
Jovan Đorđević napisao reči na muziku Davorina Jenka, a predstavljala je
završnicu pozorišne predstave „Markova sablja“, osmišljene povodom
punoletstva Milana Obrenovića. Ogromna popularnost reči i melodije
doprinele su da ova pesma postane zvanična srpska državna himna.


Završetak dramskog teksta Markove sablje‎

Neki stihovi himne neprestano su se menjali sa promenom državnog
uređenja i vladara. Za vreme vlasti Milana Obrenovića, pevalo se knez
Milana Bože spasi, da bi i to bilo promenjeno uspostavljanjem Milana za
kralja. Naknadno je isti stih morao biti prepevan za vreme vladavine
kralja Petra I i kralja Aleksandra I. Za vreme Kraljevine Srba, Hrvata i
Slovenaca (kasnije Kraljevine Jugoslavije), „Bože pravde“ je
predstavljala deo tadašnje državne himne.

To je bila i himna Republike Srpske, od 1992. do 2007, kada je Ustavni
sud Bosne i Hercegovine odlučio da je njena upotreba neustavna. Takođe
je bila korišćena kao himna Republike Srpske Krajine.

Izvorne reči pretrpele su izvesne izmene pri određivanju zvaničnog
teksta himne Srbije. Na tri mesta, srpskog kralja zamenjeno je sa srpske
zemlje, a stih srpskog kralja Bože hrani zamenjen je sa Bože spasi,
Bože brani. Na izvesnim prilikama, poslednja dva stiha pevaju se kao
Srbiju nam Bože brani, moli ti se sav naš rod.

Devedesetih godina, „Vostani Serbije“ i „Marš na Drinu“ su takođe
predlagani za državnu himnu. Međutim, „Bože pravde“ dobila je većinu na
referendumu održanom 1992. godine, iako ni tada nije zvanično usvojena.


Himna Republike Srbije

Bože pravde, ti što spase
od propasti dosad nas,
čuj i odsad naše glase
i odsad nam budi spas.

Moćnom rukom vodi, brani
budućnosti srpske brod.
Bože, spasi, Bože, hrani,
srpske zemlje, srpski rod!1

Složi srpsku braću dragu
na svak dičan slavan rad,
sloga biće poraz vragu,
a najjači srpstvu grad.

Nek na srpskoj blista grani
bratske sloge zlatan plod.
Bože, spasi, Bože, hrani
srpske zemlje, srpski rod!1

Nek na srpsko vedro čelo
tvog ne padne gneva grom,
blagoslovi Srbu selo,
polje, njivu, grad i dom!

Kad nastupe borbe dani,
k pobedi mu vodi hod.
Bože, spasi, Bože, hrani
srpske zemlje, srpski rod!1

Iz mračnoga sinu groba
srpske slave novi sjaj:2
nastalo je novo doba,
novu sreću, Bože, daj!

Otadžbinu srpsku brani,3
petvekovne borbe plod.
Bože, spasi, Bože, brani,4
moli ti se srpski rod!

Nekadašnja Himna Kraljevine Srbije

1 Srpskog kralja, srpski rod!
2 Srpske krune novi sjaj,
3 Kraljevinu srpsku brani
4 Srpskog kralja, Bože hrani






Sadašnja himna Srbije


Bože pravde


„Bože pravde“ je zvanična himna Republike Srbije, definisana članom 7
Ustava[1]. „Bože pravde“ je takođe bila himna Kneževine Srbije i
Kraljevine Srbije do 1918. godine, kada je stvorena Kraljevina Srba,
Hrvata i Slovenaca. Predložena verzija teksta kao himne određena je
zakonom 11. maja 2009. Izvorna pesma nastala je 1872. godine, kada je
Jovan Đorđević napisao reči na muziku Davorina Jenka, a predstavljala je
završnicu pozorišne predstave „Markova sablja“, osmišljene povodom
punoletstva Milana Obrenovića. Ogromna popularnost reči i melodije
doprinele su da ova pesma postane zvanična srpska državna himna.


Završetak dramskog teksta Markove sablje‎

Neki stihovi himne neprestano su se menjali sa promenom državnog
uređenja i vladara. Za vreme vlasti Milana Obrenovića, pevalo se knez
Milana Bože spasi, da bi i to bilo promenjeno uspostavljanjem Milana za
kralja. Naknadno je isti stih morao biti prepevan za vreme vladavine
kralja Petra I i kralja Aleksandra I. Za vreme Kraljevine Srba, Hrvata i
Slovenaca (kasnije Kraljevine Jugoslavije), „Bože pravde“ je
predstavljala deo tadašnje državne himne.

To je bila i himna Republike Srpske, od 1992. do 2007, kada je Ustavni
sud Bosne i Hercegovine odlučio da je njena upotreba neustavna. Takođe
je bila korišćena kao himna Republike Srpske Krajine.

Izvorne reči pretrpele su izvesne izmene pri određivanju zvaničnog
teksta himne Srbije. Na tri mesta, srpskog kralja zamenjeno je sa srpske
zemlje, a stih srpskog kralja Bože hrani zamenjen je sa Bože spasi,
Bože brani. Na izvesnim prilikama, poslednja dva stiha pevaju se kao
Srbiju nam Bože brani, moli ti se sav naš rod.

Devedesetih godina, „Vostani Serbije“ i „Marš na Drinu“ su takođe
predlagani za državnu himnu. Međutim, „Bože pravde“ dobila je većinu na
referendumu održanom 1992. godine, iako ni tada nije zvanično usvojena.


Himna Republike Srbije

Bože pravde, ti što spase
od propasti dosad nas,
čuj i odsad naše glase
i odsad nam budi spas.

Moćnom rukom vodi, brani
budućnosti srpske brod.
Bože, spasi, Bože, hrani,
srpske zemlje, srpski rod!1

Složi srpsku braću dragu
na svak dičan slavan rad,
sloga biće poraz vragu,
a najjači srpstvu grad.

Nek na srpskoj blista grani
bratske sloge zlatan plod.
Bože, spasi, Bože, hrani
srpske zemlje, srpski rod!1

Nek na srpsko vedro čelo
tvog ne padne gneva grom,
blagoslovi Srbu selo,
polje, njivu, grad i dom!

Kad nastupe borbe dani,
k pobedi mu vodi hod.
Bože, spasi, Bože, hrani
srpske zemlje, srpski rod!1

Iz mračnoga sinu groba
srpske slave novi sjaj:2
nastalo je novo doba,
novu sreću, Bože, daj!

Otadžbinu srpsku brani,3
petvekovne borbe plod.
Bože, spasi, Bože, brani,4
moli ti se srpski rod!

Nekadašnja Himna Kraljevine Srbije

1 Srpskog kralja, srpski rod!
2 Srpske krune novi sjaj,
3 Kraljevinu srpsku brani
4 Srpskog kralja, Bože hrani






Sadašnja himna Srbije







Sadašnja himna Srbije




Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:42



Notni zapis i tekst himne
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:42




Geografija Srbije


Srbija se nalazi na Balkanu (regionu jugoistočne Evrope) i u Panonskoj niziji (regionu srednje Evrope).


Granice

Granice Srbije su ukupne dužine od 2.351,8 km, od čega sa Rumunijom
(547,9 km), Hrvatskom (259 km), Mađarskom (174,7 km), Bugarskom (360
km), Albanijom (113,4 km), Republikom Makedonijom (238 km), Bosnom i
Hercegovinom (BiH, 363 km) i Crnom Gorom (249,5 km).




Geografski regioni u Srbiji
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:43

Reljef


Na severu Srbije se nalazi plodna Panonska nizija. Kroz nju protiču reke
Tisa i Dunav, koji se sreće sa Savom kod Beograda. Jedine planine u
ravnoj Vojvodini su Fruška gora (Crveni Čot 511m) u Sremu između Save i
Dunava i Vršačke planine (Gudurički vrh 641 m) koje su početak Karpata.

Južno od linije Sava-Dunav se nalazi pobrđe Šumadije. Prema jugu brda
prelaze u planine. Na krajnjem jugozapadu (Prokletije i Šar-planina) i
na istoku (Stara planina) planinski vrhovi dostižu preko 2000 m (ponekad
i 2500m). Najviši vrh Srbije je Đeravica, visok 2656 m, na tromeđi
Srbije, Crne Gore i Albanije. Planine Srbije se mogu proći kroz brojne
klisure. Jedna od njih je Đerdapska klisura na Dunavu, koja je usečena
kroz Karpatske planine. Najniža tačka Srbije je ušće Timoka u Dunav i
iznosi 28 m. Vertikalna raščlanjenost reljefa u Srbiji iznosi 2626 m.

Planinski reljef Srbije objašnjava pojavu mnogih kanjona, klisura i
pećina (Resavska pećina, Ceremošnja, Risovača...), a dodatnu lepotu
obezbeđuje bogatstvo izuzetno očuvanih šuma u čijem sastavu ima mnogo
endemskih vrsta, te bogatstvo voda, potoka, izvora, pašnjaka, itd.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:44

Planine


Najveći deo teritorije Srbije zauzimaju planine, koje čine planinsku
regiju. Ona se proteže od Panonskog pobrđa na severu do crnogorske,
albanske i makedonske granice na jugu. Od zapada ka istoku proteže se od
bosansko-hercegovačke do bugarske granice.

Planine Srbije se dele na:
Rodopske planine
Karpatsko-balkanske planine
Dinarske planine


Reke


Rečni slivovi u Srbiji

Reke Srbije pripadaju basenima Crnog, Jadranskog i Egejskog mora. Tri su
plovne: Dunav, Sava i Tisa. Najduža reka je Dunav koji kroz Srbiju teče
588 km, od svojih 2.857 km ukupnog toka. Dunavski basen otvaranjem
kanala Rajna-Majna-Dunav (1992.) povezuje Severno more sa Crnim morem.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:44

Hidrologija



Reka Begej u Zrenjaninu

Veći deo Srbije pripada slivu Dunava (81.646 km² tj. 92.4%), koji i sam
protiče kroz severnu Srbiju dužinom od 588 kilometara. Pored Dunava,
plovne su još celim svojim tokom kroz Srbiju reke: Sava (206 km), Tisa
(168 km) i Begej (75 km), a delimično su plovne Velika Morava (3km od
185 km) i Tamiš (3km od 118 km). Ostale velike reke, sa dužinom toka
kroz Srbiju većom od 200km, su: Zapadna Morava (308 km), Južna Morava
(295 km), Ibar (272 km), Drina (220 km) i Timok (202 km). Deo juga
Srbije pripada slivu reka Beli Drim u Metohiji i Radika u Gori (4.771
km² tj. 5.4%) koje teku ka Jadranskom moru. Slivovi reka Pčinja, Lepenac
i Dragovištica na jugoistoku Srbije pripadaju egejskom slivu (1.944 km²
tj. 2.2%). Pored reka, u Srbiji je izgrađen i čitav niz veštačkih
kanala, koji služe za odbranu od poplava, navodnjavanje zemljišta,
plovidbu i druge namene. Njihova ukupna dužina iznosi 939.2 km, od čega
je za brodove, do 1000 t, plovno 385.9 km. Najveći sistem kanala se
nalazi u ravničarskom delu zemlje i poznat je pod nazivom Kanal
Dunav-Tisa-Dunav, prema nazivima reka koje povezuje.


Vlasinsko jezero

Većina jezera u Srbiji je poligenetskog porekla, a najveće među njima je
Đerdapsko jezero, površine 178 km² (sa rumunskim delom: 253 km²), koje
je po nastanku veštačko-akumulaciono jezero, napravljeno pregrađivanjem
Dunava. Druga veća veštačka jezera u Srbiji, sa površinom većom od 10
km², su: Vlasinsko jezero (na reci Vlasini, 16 km²), Perućac (na reci
Drini, 12.4 km²) i jezero Gazivode (na reci Ibru, površine 11.9 km²).
Najveće prirodno jezero, je Belo jezero površine 25 km², koje se nalazi u
u Vojvodini. Na visokim planinama juga Srbije, javljaju se glacijalna
jezera, poput Đeravičkog na Prokletijama ili jezera na Šar-planini, dok
se na krajnjem severu javljaju, inače retka, eolska jezera, Palićko (5.6
km²) i Ludoško. Pored njih, u Srbiji danas postoje još dve grupe
prirodnih jezera i to su: kraška (Žagubičko vrelo) i rečna jezera
(Rusanda, Carska bara), dok su tektonska jezera, koja su postojala u
prošlosti, tokom vremena nestala. U nekim pećinama Srbije, javljaju se
podzemna tj. pećinska jezera, kakva su na primer, jezera u Ravaničkoj
pećini.

Najviši vodopad u Srbiji je Jelovarnik (71 metar) na Kopaoniku, koji
sačinjavaju tri uzastopne kaskade, a drugi po visini je Piljski na
Staroj planini (64 metra). Najveći i najduži kanjon Srbije i Evrope je
Đerdap na Dunavu, dok je najveće ada (rečno ostrvo) Srbije Ostrvo u
Dunavu kod Kostolca, površine 60 km².
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:44

Klima



Klimatski dijagram Beograda

Srbija se nalazi na kopnenoj masi Balkanskog poluostrva koja je okružena
toplim morima (jadranskim, egejskim i crnim) dok se na severu naslanja
na evropski kontinent. Dodatni važan faktor koji određuje klimu Srbije
je reljef. Grubo se može reći da u Srbiji vlada kontinentalna klima na
severu, umerenokontinentalna na jugu, i planinska klima na visokim
planinama. Zime u Srbiji su kratke, hladne i snežne, dok su leta topla.
Najhladniji mesec je januar, dok je najtopliji jul. Najniža temperatura
zabeležena u Srbiji je –39,5°C (13. januara 1985. u naselju Karajukića
Bunari na Pešteru), a najviša 44,9°C (24. jula 2007. u Smederevskoj
Palanci). Prosečna godišnja temperatura u Srbiji je: 10.9°C (predeli
ispod 300 metara nadmorske visine), 10°C (300—500 metara), 6°C
(1000—1500 metara), 3°C (iznad 1500 metara). Prosečna godišnja količina
padavina je 896 mm. Najviše kiše ima u junu i maju, dok su najsuvlji
februar i oktobar.

Najznačajniji vetrovi Srbije su:
Košava (hladan i suv vetar karakterističan za sever Srbije)
Severac (hladan i suv severni vetar)
Moravac (hladan i suv; dolazi sa severa i duva dolinom Morave)
Južni vetar (topao i suv; duva sa juga dolinom Morave)
Jugozapadni vetar (topao i vlažan; dolazi sa Jadrana i dopire do Zapadne Srbije)
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:45

Biljni i životinjski svet


Biogeografski, na teritoriji Srbije nalaze se dve zonalne vegetacije
(odnosno, dva bioma) — veći deo površine pripada biomu širokolisnih i
mešovitih šuma umerenih predela, dok predeli iznad gornje šumske granice
pripadaju biomu tundri (alpijske tundre). U okviru šumskog bioma
prisutna su četiri ekoregiona: balkanske mešovite šume (zauzimaju
najveći deo teritorije južno od Save i Dunava), panonske mešovite šume
(zauzimaju Panonsku niziju sa obodnim predelima), dinarske mešovite šume
(mala površina u jugozapadnom delu Srbije) i rodopske planinske
mešovite šume (mala površina u jugoistočnom delu Srbije). U okviru bioma
tundri razvijena je visokoplaninska zeljasta vegetacija alpijskih
livada i kamenjara. Pored zonalne vegetacije, zastupljeni su i drugi
vegetacijski oblici, u zavisnosti od lokalnih uslova, npr. nizijske
livade, tresave, stepski fragmenti.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:45

Praistorija


Najstariji tragovi ljudskog postojanja, na tlu današe Republike Srbije,
datiraju u vreme poslednjeg glacijala, oko 40.000. godine pne.
Najznačajniji lokaliteti iz ovog perioda su pećine kod sela Gradac,
ispod Jerininog brda nedaleko od Kragujevca i Risovača na Venčacu kod
Aranđelovca.


Lepenski Vir: Praroditeljka, skulptura iz svetilišta XLIV

Krajem ledenog doba, tokom holocena, velike promene klime, ali i flore i
faune, dovele su do stvaranja ljudskih zajednica koje će stvoriti jednu
od najkompleksnijih praistoriskih kultura, kulturu Lepenskog Vira.
Karakterišu je naseobine građene po utvrđenom obrascu, sa sahranjivanjem
unutar njih i karakterističnim kućama trapezaste osnove, usavršena
izrada alata i oružja, a smatra se da je u njoj postojala društvena
hijerarhija i privatno vlasništvo, kao i razvijena religija (sa kultnim
mestima i sakralnim objektima) i umetnost (javljaju se prve skulpture
ribolikih ljudi, riba i jelena). Toplija klima, dovela je do stvaranja
nove kulture u Podunavlju, koja se po lokalitetu Starčevo kod Pančeva,
naziva Starčevačkom kulturom, a prostirala se na prostoru od Bosne do
Makedonije tokom 5. milenijuma p. n. e. Njene kuće koriste drvo kao
armaturu i blato i plevu kao građu, dok im je osnova
kvadratno-trapezasta.


Figurina iz Vinče, danas u Britanskom muzeju

Starčevačku kulturu zamenila je u srednjem neolitu Vinčanska kultura,
koja je svoj naziv dobila po lokalitetu Vinča - Belo brdo, nedaleko od
Beograda na obali Dunava i predstavlja tehnološki najnapredniju
praistorijsku kulturu na svetu. Njeni lokaliteti iz poznog neolita
Pločnik kod istoimenog sela pored Prokuplja odnosno Belovode i Belolice
kod Petrovca, na osnovu pronađenih bakarnih nalaza, predstavljaju
najstarije evropske centre metalurgije, što pomera početke metalnog doba
u još dalju prošlost. Kuće Vinčanske kulture su građene od istih
materijala i istih su oblika, kao one iz Starčevačke kulture, ali su za
razliku od njih, masivnije sa dve prostorije i ognjištima, dok su u
poznom periodu bile poređane u redove sa svojevrsnim ulicama između
njih, pa bi se njihova naselja mogla smatrati urbanim. Pored
zemljoradnje i stočarstva kao osnovnih zanimanja, ljudi u ovom periodu
su se bavili i lovom, ribolovom i sakupljanjem plodova, zatim
pravljenjem grnčarije, alatki od kamena, ali i pletenjem asura od like i
trske, pa čak i preradom vune. Grnčariju karakteriše zaobljenost, dok
antropomorfne i zoomorfne figurine (Lady of Vinča, Vidovdanka, Hajd
vaza, Boginja na tronu), kao i prosopomorfni poklopci i žrtvenici
predstavljaju izuzetne umetničke domete ove kulture. Posebnu odliku
Vinčanske kulture predstavljaju urezani znaci, poznati kao vinčansko
pismo, o čijoj funkciji ima mnogo pretpostavki (oznake vlasništva,
kaucije, piktogrami ili slikovno pismo, fonetsko pismo...).

Kulture bronzanog doba, počinju da se javljaju na tlu Srbije oko 1900.
godine p. n. e. i to na području Banata (moriška), Srema (vinkovačka),
severozapadne Srbije (Belotić-Bela Crkva) i južnog Pomoravlja
(Bubanj-Hum III-Slatina). Njihov mirni život je poremećen oko 1425.
godine pne, kada sa severa nadire nova kultura (kultura grobnih humki)
sa bronzanim oružjem (mačevi, sekire, bodeži), što dovodi do pokretanja
naroda, koja su doprla i do Egipta[15]. Između 1200. godine p. n. e. i
1000. godine pne, na prostoru Kosova, Pomoravlja, Bačke i Banata,
postoje ljudske zajednice koje imaju ista naselja, posuđe, oblik
sahranjivanja, bave se uzgajanjem ječma i pšenice, uzgajaju goveda,
svinje i konje, a ređe koze i ovce. Krajem drugog i početkom prvog
milenijuma pne (period od 1125. godine p. n. e. do 750. godine p. n.
e.), dolazi do nastanka gvozdenog doba i formiranja prvih etničkih
zajednica na Balkanskom poluostrvu (Dardanaca, Tribala, Ilira i
Tračana). Za gvozdeno doba je vezan i dolazak Trako-kimeraca oko 725.
godine p. n. e. iz Kavkasko-pontskih predela, koji sa sobom donose svoje
gvozdeno oružje i nakit. Tokom naredna dva veka dolazi do formiranja
etničkog razgraničenja među plemenima na Balkanu, počinje da se razvija
razmena dobara (o čemu svedoče luksuzni helenski predmeti pronađeni na
ovom prostoru), a arheološka istraživanja ukazuju i na procese
helenizacije Tribala i Dardanaca, dok se iz istorijskih izvora zna da su
između 300. godine p. n. e. i 100. godine p. n. e. vodili ratove sa
makedonskim kraljevima.


Konzervirani ostaci bedema (levo i desno) i kule (u sredini) rimskog kastruma u Singidunumu


Mlađe gvozdeno doba karakteriše pojava Kelta, koji se 335. godine p. n.
e. sastaju sa Aleksandrom Makedonskim na Dunavu, da bi nakon njegove
smrti prešli Savu i Dunav i otpočeli napade na celo poluostrvo, sve do
poraza kod Delfa, 279. godine p. n. e. Oni se nakon toga povlače sa tla
današnje Grčke i uspevaju da pokore Tribale i deo Autarijata, sa kojima
formiraju moćno pleme Skordiska, koji na tlu današnje Karaburme podižu
svoj grad Singidunum, koji se smatra pretečom prestonice moderne Srbije,
Beograda.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:46





Stari vek



Ulazna kapija Feliks Romulijane

Širenje Rimljana na Balkansko poluostrvo, otpočelo je krajem III veka p.
n. e., sukobima sa Ilirima predvođenim kraljicom Teutom. Tokom tri
ilirsko-rimska i makedonsko-rimska rata, Rimljani su pokorili Ilire i
Antičke Makedonce. Nakon toga, započinje njihov prodor Panonskoj niziji i
ratovi protiv Dardanaca i Skordiska. Početkom nove ere, gušenjem
Batonovog ustanka, celokupno Balkansko poluostrvo se našlo pod rimskom
vlašću. Veći deo današnje Srbije, ušao je u sastav provincije Gornja
Mezija, dok su manji delovi ušli u sastav provincija Panonije, Dalmacije
i Dakije. Na ovom prostoru su bile stalno stacionirane dve rimske
legije IV Flavia (u Singidunumu, današnjem Beogradu) i VII Claudia (u
Viminacijumu kod današnjeg Kostolca na Dunavu). Podignut je čitav niz
gradova koji su bili povezani sistemom puteva koji su omogućavali laku
komunikaciju između delova Rimskog carstva, koje je za vladavine cara
Trajana, nakon dačkih ratova, bilo na svom teritorijalnom vrhuncu.

Upadi varvarskih plemena iz centralne Evrope i povlačenje Rimljana iz
Dakije, tokom Aurelijanove vladavine, doveli su podizanja niza rimskih
kastruma duž desne obale Dunava, koji su formirali Dunavski limes.

Jedan od njegovih naslednika, Dioklecijan uveo je tetrarhiju kao oblik
vladavine i izvršio reformu unutrašnje organizacije Rimskog carstva,
čime je Sirmijum postao jedna od prestonica države. Varvarski napadi na
Dunavsku granicu su se nastavili, a jednu od prekretnica čini prodor
Gota 378. godine, nakon čega počinje i trajno naseljavanje varvara na
tlu Rimskog carstva. Car Teodosije I je 395. godine podelio Rimsko
carstvo na dva dela, pri čemu veći deo današnje Srbije ulazi u sastav
Istočnog rimskog carstva, dok su manji delovi (severni i zapadni delovi
Vojvodine i severozapadni deo uže Srbije) pripali Zapadnom rimskom
carstvu.


Poslednji izmenio Carolija dana Sub 23 Mar - 9:47, izmenjeno ukupno 1 puta
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:46





Srednji vek


Sredinom V veka, Huni predvođeni Atilom stvaraju moćnu državu, koja
propada nakon njegove smrti 453. godine, a na tlu današnje Srbije svoje
države stvaraju Gepidi i Istočni Goti. Pljačkaškim upadima na teritoriju
Istočnog rimskog carstva, pridružuju se u prvim decenijama VI veka i
Sloveni, ponekad kao samostalni napadači, a ponekad udruženi sa drugim
varvarskim narodima. Sredinom istog veka na Balkansko poluostrvo stižu
Avari, koji, predvođeni kaganom Bajanom, tokom narednih pola veka šire
svoju vlast i uticaj na okolne Slovene, uz čiju pomoć napadaju i
pljačkaju vizantijske teritorije, a 582. godine zauzimaju i sam
Sirmijum.

Krajem veka su Sloveni toliko ojačali da se već 584. godine pominje
njihovo trajno naseljavanje na prostorima južno od Save i Dunava, a dva
godine kasnije i njihov napad na Solun, u kome su korišćene i opsadne
sprave.


Srpske kneževine na Balkanu

Prekretnicu u slovenskom naseljavanju, predstavlja dolazak na vlast cara
Iraklija na vlast 610. godine. On procenjuje da rat sa Persijom na
istočnim granicama carstva, predstavlja daleko veći problem i po
stupanju na presto povlači sve preostale snage sa Dunavske granice i
prebacuje ih na istok, čime je otvoren put za trajno i neometano
naseljavanje Slovena, koji će u narednim decenijama, preplaviti celo
Balkansko poluostrvo. Posle neuspešne slovenske opsade Soluna 611.
godine i kombinovane opsade Carigrada 626. godine, na prostor Balkana i
današnje Srbije doseljavaju se Srbi. Prema rečima vizantijskog cara
Konstantina Porfirogenita (913—959), oni su se, uz Iraklijevu dozvolu,
naselili na prostorima Između reka Cetine i Vrbasa na zapadu, Bojane,
Ibra i Morave na istoku, Dunava i Save na Severu i Jadranskog mora na
jugu. On takođe navodi da su došli iz Bojke odnosno Bele ili Nekrštene
Srbije u kojoj su vlast od oca nasledila dva brata. Oni su podelili
narod, tako da je jedan ostao na čelu Srba u Beloj Srbiji, dok je drugi
sa delom naroda krenuo u seobu ka jugu.

Pola veka kasnije, tačnije 680. godine, na Balkan dolazi narod turskog
porekla Protobugari, koji se naseljavaju istočno od Srba, među Slovenima
na području nekadašnje Trakije. Tokom narednih vekova, oni će se
stopiti sa okolnom slovenskom masom i izgubiti svoj jezik i običaje, ali
će joj nametnuti svoje ime Bugari. Njihova država obuhvatiće istočnu
Srbiju sa Moravskom dolinom, Beogradom i Sremom. Varvarska najezda je
uništila stare rimske gradove i uređenje, tako da par narednih vekova
karakteriše potpuno odsustvo bilo kakvih podataka o zbivanjima u
unutrašnjosti Balkanskog poluostrva.

Kneza koji je predvodio Srbe u seobi na Balkan, nasledio je posle smrti
njegov sin, tako da je vlast, tokom vekova, ostala u istoj porodici, a
prvi knez čije ime je zabeleženo, bio je Višeslav, za koga se
pretpostavlja da je vladao krajem VIII veka. Njegov unuk Vlastimir, koji
je vladao u prvoj polovini IX veka, smatra se utemeljivačem srpske
države u srednjem veku. Srbija se tokom njegove vladavine našla na udaru
susednih Bugara predvođenih Presijamom (832—852), koji su u
trogodišnjem ratu doživeli potpun poraz, izgubivši pri tome i veći deo
vojske. Posle njegove smrti, oko 851. godine, Bugari su ponovo napali
Srbiju, ali su njegovi sinovi Mutimir (851—891), Strojimir i Gojnik
ponovo potukli Bugare. Tokom borbi je zarobljen i najstariji sin hana
Borisa (852—889) Vladimir (889—893) sa 12 uglednih bojara. Nakon toga je
zaključen mir i prijateljstvo između Srba i Bugara, a zarobljenici su
oslobođeni i otpraćeni do granice u Rasu. Kasnije je među Vlastimirovim
sinovima došlo do borbe oko vlasti, u kojoj je pobedio najstariji
Mutimir, koji je zarobio mlađu braću i poslao ih u Bugarsku kao
zarobljenike. Tokom njegove vladavine je vladarska porodica primila
hrišćanstvo, a papa Jovan VIII (872—882) je zatražio od njega 873.
godine da se, nakon uspeha moravsko-panonske misije, podloži Metodiju,
kao slovenskom episkopu, sa sedištem u Sirmijumu. Posle njegove smrti
891. godine, Srbiju su ponovo zahvatili sukobi oko vlasti iz kojih je
kao pobednik izašao Mutimirov bratanac Petar (892—917). On je kao kum
kneza Bugarske i tada najmoćnijeg vladara na Balkanu Simeona Velikog
(knez 893—913, car 913—927), bio u mogućnosti da skoro dve decenije
vlada Srbijom u miru. Njegovu vladavinu je okončao sam Simeon, koji je
od zahumskog kneza Mihajla dobio izveštaje o Petrovim kontaktima sa
njegovim protivnicima Vizantincima, nakon čega je Petra na prevaru
zarobio, a za novog kneza Srbije postavio Mutimirovog unuka Pavla
(917—923).


Približne granice Srbije u doba kneza Časlava

Njega su, par godina kasnije, pokušali da zbace sa vlasti Vizantinci,
pomoću njegovog brata od strica Zaharija, ali je on zarobljen i poslat u
Bugarsku. Jačanje Bugarske pod Simeonom je primoralo Pavla, da pređe na
stranu Vizantije, nakon čega je bugarski car protiv njega poslao 923.
godine Zahariju, koji ga je zbacio sa vlasti. Međutim, sam Zaharija je
vrlo brzo prešao na stranu Vizantije, zbog čega Simeon biva primoran da
pošalje svoju vojsku protiv njega. Bugarska vojska je potučena, a glave i
oružje dvojice bugarskih vojvoda su poslati u Carigrad kao ratni
trofeji. Bugarski car je nakon toga poslao na Srbiju novu vojsku, sa
kojom je poslat i Vlastimirov praunuk Časlav (931— oko 960), koji je
trebao da bude postavljen za novog kneza. Pred novom bugarskom vojskom,
Zaharija je pobegao u Hrvatsku, dok su Bugari pozvali srpske župane da
dođu i potčine se novom knezu. Umesto postavljanja novog kneza, srpski
župani su zarobljeni, a cela Srbija je opljačkana i pripojena Bugarskoj.
Nakon Simeonove smrti 927. godine, Časlav je pobegao iz Bugarske i uz
vizantijsku pomoć, obnovio Srbiju u kojoj su najveći gradovi bili:
Dostinika (prva prestonica Srbije), Černavusk, Međurečje, Drežnik,
Lesnik i Salines, dok su u oblasti Bosne, koja se tada nalazila u
sastavu Srbije, bili gradovi Kotor i Dresnik. Sredinom X veka, severne
granice Srbije počeli su da ugrožavaju Mađari, sa kojima je Časlav vodio
borbe, u kojima je, prema narodnoj tradiciji sačuvanoj u „Letopisu Popa
Dukljanina“, poginuo tako što je zarobljen i u okovima bačen u Savu sa
svojom pratnjom. Njegovom smrću se gasi prva srpska vladarska dinastija
koja je vladala Srbima od dolaska na Balkan do sredine X veka.


Temnićki natpis sa kraja X ili početka XI veka, pronađen kod Varvarina

Nekoliko decenija kasnije 971. godine Bugarska država propada i ulazi u
sastav Vizantije. Okrutna vizantijska uprava na delovima Balkana
naseljenim Slovenima, dovela je 976. godine do pobune u Makedoniji na
čijem su se čelu našli sinovi kneza Nikole. Ustanak se brzo proširio, a
na njegovom čelu se, usled pogibije ostale braće, našao Samuilo. Posle
prodora u Grčku, do Korinta i Peloponeza, on, oko 998. godine, pokreće
pohod ka zapadnim delovima Balkana i do 989. godine osvaja veći deo
današnje Srbije i okolnih srpskih kneževina. Početkom XI veka, Vizantija
predvođena carem Vasilijem II počinje da potiskuje ustanike i posle
velike pobede u bici na Belasici 1014. godine, Samuilo umire od srčanog
udara, a njegova država se praktično raspala usled dinastičkih borbi oko
vlasti. Već 1018. godine, udovica poslednjeg cara se sa porodicom
predala Vasiliju, ali su pojedine Samuilove vojskovođe nastavile da
pružaju otpor. Poslednji od njih bio je Sermon koji je vladao Sremom.
Njega je na prevaru ubio vizantijski zapovednik Beograda 1019. godine,
čime je i poslednji ostatak Samuilove države pokoren.

Vizantijska uprava na prostorima naseljenim slovenskim stanovništvom je
posle sloma Samuilovog ustanka, započela proces helenizacije
stanovništva i uvođenje plaćanja poreza u novcu, umesto, kao do tada, u
naturi. Ove promene su, uz povećanje poreza usled krize u samoj
Vizantiji, doveli do podizanja dve nove slovenske pobune. Prvo je u leto
1040. godine u Pomoravlju izbio ustanak na čijem se čelu našao, navodni
Samuilov unuk, Petar Deljan, koji je u Beogradu proglašen za cara. Iako
se ustanak brzo proširio na prostor današnje Srbije, Makedonije i
severne Grčke, on je već 1041. godine ugušen. Tri decenije kasnije,
1072. godine dolazi do novog ustanka pod vođstvom Đorđa Vojteha, a
ustanici za cara u Prizrenu proglašavaju zetskog princa Konstantina
Bodina. Pod njegovim vođstvom oni osvajaju Niš, ali krajem godine bivaju
potučeni kod Pauna na Kosovu, čime je ustanak ugušen.


Granice kraljevine Zete u doba kralja Bodina

Početkom naredne decenije, Bodin je, kao kralj Zete, zauzeo Rašku u
kojoj je za vladare postavio župane Vukana (oko 1083—1112) i Marka, a
potom i Bosnu u kojoj je postavio kneza Stefana. Borbe sa Vizantijom od
1091. godine vodi isključivo raški župan Vukan koji iz Zvečana više puta
prodire na Kosovo spaljujući Lipljan, a kasnije stiže i do Vranja,
Skoplja i Pologa. Na vlasti ga smenjuje njegov bratanac Uroš I koji
ulazi u savez sa Mađarima u borbama sa Vizantijom. Njegova ćerka Jelena
postaje žena budućeg kralja Mađarske Bele II, a njegov sin Beloš
kraljevski palatin. Mađari će tokom celog XII veka ratovati sa
Vizantijom, prvo oko Srema i Beograda, a zatim i oko Moravske doline, a
raški župani će u gotovo svakom od tih ratova učestvovati kao mađarski
saveznici. Oni uspevaju da, na kratko, osvoje Beograd, a kasnije i Niš,
ali ih Vizantinci, predvođeni moćnim carem Manojlom I Komninom
potiskuju, tako da se svi sukobi okončavaju bez značajnijih
teritorijalnih proširenja. Istovremeno Rašku potresaju i unutrašnji
sukobi oko vlasti između Uroševih sinova Uroša II i Dese u kome učešće
uzima i sam Manojlo. Vizantijski car na kraju postavlja za novog velikog
župana Tihomira, sina velmože Zavide.


Veliki župan Stefan Nemanja

Protiv njega će se, 1166. ili 1168. godine, pobuniti njegov najmlađi
brat Stefan Nemanja koji će potisnuti stariju braću iz zemlje, a kasnije
će kod Pantina na Kosovu potući vizantijsku vojsku predvođenu njegovom
braćom, koja ga nakon toga priznaju za vladara. Nemanja će tokom naredne
tri decenije voditi uspešne ratove protiv Vizantije u kojima će
značajno proširiti svoju državu. Pripaja joj Neretvljansku oblast,
Zahumlje, Travuniju, Zetu, delove Kosova, Metohije, a na kratko osvaja i
Niš u kome se sastaje sa svetim rimskim carem i vođom krstaša III
krstaškog pohoda Fridrihom Barbarosom, kome predlaže savez protiv
Vizantije. Na prestolu ga, u dogovoru sa vizantijskim carem, nasleđuje
srednji sin Stefan, koji početkom svoje vladavine biva potisnut od
starijeg brata Vukana, ali na kraju uspeva da se održi na vlasti.
Koristeći se političkom situacijom na Balkanu nastalom posle krstaškog
zauzeća Carigrada 1204. godine, on je nastavio širenje svoje države
(osvaja Prizren, Vranje i Niš), koju 4. januara 1217. godine uzdiže na
rang kraljevine, dobivši od pape Honorija III kraljevski venac. Dve
godine kasnije, njegov mlađi brat Sava je od vaseljenskog patrijarha u
Nikeji izdejstvovao uzdizanje raške episkopije na nivo arhiepiskopije
čiji je postao prvi arhiepiskop, čime je srpska crkva stekla
autokefalnost i udareni su temelji današnjoj Srpskoj pravoslavnoj crkvi.


Sveti Sava, prvi srpski arhiepiskop i prosvetitelj

Stefana nasleđuju sinovi Radoslav (1223—1234) i Vladislav (1234—1242)
koji vladaju pod uticajem svojih moćnih tastova epirskog despota i
bugarskog cara, posle kojih na vlast dolazi najmlađi sin Uroš I
(1242—1276). Iako nije uspeo da proširi granice svoje države, Uroš je
uspeo da ekonomski ojača državu tako što je iz Transilvanije doveo
rudare Sase, čime je započela eksploatacija rudnika u Srbiji, što će
njegovim naslednicima pružiti finansijsku osnovu za dalja osvajanja. Bio
je oženjen Jelenom Anžujskom koja je igrala značajnu ulogu u tadašnjoj
Srbiji, a slikarstvo njegove zadužbine Sopoćana spada u sam vrh evropske
srednjovekovne umetnosti. Njega je sa vlasti, usled neuspešnih ratova i
nezadovoljstva u zemlji, zbacio 1276. godine stariji sin Dragutin
(kralj Srbije 1276—1282, kralj Srema 1282—1316), koji će, svega nekoliko
godina kasnije 1282. godine, prepustiti vlast mlađem sinu Milutinu
(1282—1321), koji spada u red najznačajnijih srpskih vladara. Tokom
nekoliko narednih godina, Milutin će proširiti Srbiju ka jugu,
osvajajući veći deo današnje Makedonije sa Skopljem koje mu postaje
prestonica i severne delove Albanije, a na kratko će držati i sam Drač.
Kasnije će osvojiti Braničevo, koje predaje Dragutinu, kome je mađarski
kralj i njegov tast dodelio na upravu Mačvu sa Beogradom i severnu
Bosnu. Sam Milutin 1299. godine zaključuje mir sa Vizantijom, prema kome
mu car Andronik II (1282—1328) priznaje osvajanja i daje za ženu
petogodišnju ćerku Simonidu.


Kralj Milutin

Početak XIV veka obeležava građanski rat između braće oko prava
nasleđivanja prestola koji se okončava ponovnim prihvatanjem Deževskog
ugovora, kojim je Dragutin 1282. godine predao vlast Milutinu i prema
kome ga nasleđuje Dragutinov sin. Milutina je sa vlasti 1314. godine
pokušao da zbaci sin Stefan (1322—1331), koji je uhvaćen i po njegovom
naređenju oslepljen, posle čega je poslat u izgnanstvo u Carigrad. Nakon
Dragutinove smrti 1316. godine on zarobljava njegovog sina i naslednika
Vladislava i zauzima njegovu državu, posle čega vodi trogodišnji rat sa
kraljem Mađarske Karlom Robertom (1310—1342) u kome gubi Beograd, ali
zadržava Mačvu i Braničevo. Posle njegove smrti 1321. godine, državu
zahvata građanski rat između njegovih sinova Konstantina i Stefana, u
koji se nakon Konstantinove pogibije uključuje Vladislav, ali Stefan i
njega pobeđuje. On nastavlja da širi svoju državu ka jugu na račun,
Vizantije, ali ne uspeva da povrati primorje od Cetine do Dubrovnika
koje se nakon Milutinove smrti otcepilo, nakon čega ga osvaja ban Bosne
Stefan II Kotromanić (1322—1353). Protiv njega je stvoren savez
Vizantije i Bugarske, koji je Stefan uništio, potukavši do nogu Bugare u
bici kod Velbužda 1330. godine. Samo godinu dana kasnije, njegov sin
Dušan (kralj 1331—1346, car 1346—1355) koristi nezadovoljstvo vlastele i
u Nerodimlju zarobljava oca, koji iste godine umire u kao zatvorenik u
Zvečanu, a Dušan postaje novi kralj.


Bitka na Kosovu, Adam Stefanović

Godine 1217, tokom vladavine Stefana Prvovenčanog, Srbija postaje
nezavisna kraljevina, a 1346. dostiže vrhunac moći kao carstvo Stefana
Dušana, koji se proglasio za „Cara Srba i Grka“. Turci Osmanlije su
porazili srpsko plemstvo 1389. u bici na Kosovu polju, dok su konačno
zagospodarili Srbijom posle pada Smedereva 1459. godine.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:48

Otomanska vladavina


U periodu od 1459. do 1804, Srbija je bila pod direktnom vlašću
Osmanskog carstva, mada je u nekoliko kraćih intervala, od kojih je
najduži bio od 1718. do 1739. godine, Habzburška monarhija držala pod
svojom vlašću veći deo centralne Srbije.

Moderna Srbija


Ustanak srpski


Srbija je svoju borbu za nezavisnost počela tokom Srpske revolucije, a ta borba je trajala nekoliko decenija.

Neprestane političke krize u Osmanskom carstvu dovela dalje su
pogoršavale život pravoslavnog stanovništva. Za vreme Prvog srpskog
ustanka (1804-1813) koji je predvodio Karađorđe Petrović, srpski
ustanici su uspeli da izgrade svoju državu pre nego što je turska vojska
ponovo zauzela Srbiju. Dve godine kasnije je izbio Drugi srpski ustanak
pod vođstvom Miloša Obrenovića.Karađorđe se vratio iz Rusije u domovinu
da bi predvodio i ovaj ustanak kako bi se Srbija oslobodila turske
vlasti jednom za svagda. Međutim, kada je stigao u Srbiju njegov
kum,novi vođ,Miloš Obrenović je organizovao Karađorđevo pogubljenje.Naš
veliki vožd je bio mučki zaklan na počinku u Radovanjskom Lugu. Miloš je
preuzeo ustanak koji se okončao sporazumom srpskih ustanika i turske
vlasti.

Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:49





Kneževina Srbija



Knez Miloš Obrenović

Knez Miloš je vladao Srbijom samovoljno i imao je brojne protivnike,
koji su često podizali bune, ali su se one sve one završavale neuspešno.
Na spoljnopolitičkom planu, Miloš je, uz pomoć Rusije izdejstvovao
Akermansku konvenciju (1828), Jedrenski mir (1829) i Hatišerif iz 1830.
kojima je jačala autonomija Srbije sa Milošem Obrenovićem kao njenim
naslednim knezom.

Nezadovoljstvo Miloševom vladavinom u Srbiji rezultovala je Miletinom
bunom. Knez Miloš je pod pritiskom nezadovoljnih knezova savzao
skupštinu 15. februara 1835. na kojoj je donet Sretenjski ustav, prvi
ustav među na Balkanu. Sretenjski ustav je je bio vrlo libelaran, njime
je u Srbiji konačno ukinut feudalizam i ograničena prava kneza. Kako je
ustav najviši pravni akt jedne zemlje, a da je Srbija tada bila vazalna
kneževina Osmanskog carstva, Porta se protivila njenom donošenju.
Austrija i Rusija su takođe bile protiv ustava jer ga ni same nisu
imale, i zbog straha od širenja ideja Francuske revolucije. Pod
inostranim pritiskom knez Miloš je, na svoje zadovoljstvo, ukinuo ustav.

1867. godine, poslednje osmanske trupe napuštaju Srbiju, a knez Mihailo
Obrenović dobija ključeve većih srpskih gradova, čime država postaje de
fakto nezavisna. Na Berlinskom kongresu 1878. Srbija je dobila
međunarodno priznanje.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:52

Srbi u Habsburškoj Monarhiji


Srbi u Habsburškoj Monarhiji su sredinom 19. veka imali krunsku zemlju
unutar Austrijske carevine pod imenom Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat.


Kraljevina Srbija


Majskim prevratom 1903. i ubistvom kralja Aleksandra i kraljice Drage,
na vlast ponovo dolazi dinastija Karađorđević, potomci Karađorđa
Petrovića, a za novog kralja je postavljen Petar Karađorđević. Srbija je
znatno proširila svoju teritoriju na jug posle pobeda u Balkanskim
ratovima. Uz velike ljudske i materijalne žrtve, Srbija je doprinela
pobedi sila Antante u Prvom svtskom ratu.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:55

Jugoslovenske države



Jugoslavija

Posle 1918. Srbija je jedina unoseći svoju državnost i suverenost, bila
osnivač Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, preimenovane 1929. u
Kraljevina Jugoslavija.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:56

Srbija u Drugom svetskom ratu i period posle rata do danas


U Drugom svetskom ratu, delovi Srbije su bili pod okupacijom Sila
Osovine, odnosno nacističke Nemačke i njenih saveznika Italije,
Bugarske, Mađarske, Albanije, kao i marionetske profašističke državne
tvorevine pod nazivom Nezavisna Država Hrvatska (NDH), u Srbiji je
vladala Vlada narodnog spasa pod generalom Nedićem do 1944. godine. U
Srbiji su tokom okupacije postojala dva antifašistička pokreta i to
Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije i Jugoslovenska vojska u
otadžbini. Tokom Drugog svetskog rata zabeležena su velika stradanja
srpskog naroda. Procenjuje se da je stradalo preko 1.7 miliona
Jugoslovena, među kojima je najviše pripadnika srpskog naroda.
Neposredno posle rata, 1945, kao naslednica Kraljevine Jugoslavije,
formirana je država pod imenom Demokratska Federativna Jugoslavija koja
je bila pod novom vlašću komunističkog režima na čelu sa Josipom
Brozom-Titom. Iste godine (1945.) država menja ime u Federativna Narodna
Republika Jugoslavija, dok je 1963. konačno promenila ime u
Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija.

Ustavom SFRJ iz 1974. godine pokrajine u sastavu SR Srbije (SAP
Vojvodina i SAP Kosovo) dobile su daleko veću autonomiji i prava nego
što su imala ranije. Pokrajine su dobila svoja državna i partijska
Predsedništva.

Od 1992, posle raspada SFRJ, sve do 2003. Srbija je činila, zajedno sa
Crnom Gorom - Saveznu Republiku Jugoslaviju. Od 2003. Srbija je sastavni
deo Državne zajednice Srbija i Crna Gora. Dana 21. maja 2006. godine,
održan je referendum na kome su se građani Crne Gore izjasnili za
nezavisnost. Od 5. juna 2006. godine Republika Srbija deluje kao
nezavisna i suverena država. Dana 8. novembra 2006. godine proglašen je u
Narodnoj skupštini Republike Srbije, posle izvršenog uspešnog
referenduma, Ustav Republike Srbije.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:56

Turizam



Turistički centar „Sunčani vrhovi“ na Kopaoniku je jedan od najvećih turističkih centara u Srbiji.

Zahvaljujući brojnim pozitivnim razvojnim trendovima turistička
delatnost se svrstala među najdinamičnije i najpropulzivnije privredne
grane, sa višestrukim multiplikativnim efektima (u periodu 1990—2000.
godine međunarodni turistički promet povećan je za preko 50%, dok su
ukupni prihodi uvećani za skoro 80%). To turizmu daje snažnu
generatorsku funkciju u širokom spektru delatnosti, koji se sve više
uključuje u prioritete privrednog razvoja brojnih receptivnih zemalja i
njihovih pojedinih delova.

Strategijom razvoja turizma u Srbiji utvrđen je selektivni pristup, pri
čemu se seoski turizam tretira kao prioritetan u okviru onih vidova
turizma koji su vezani za posebna interesovanja (naročito se potencira
razvoj eko-turističkih sela na brdsko-planinskim područjima, koja nude
zdravu sredinu, ekološku hranu, ugodan ambijent, aktivan odmor u
prirodi, etnografske i druge kulturno-istorijske vrednosti).

U dosadašnjem razvoju brdsko-planinskih sela dominantnu, a često i
jedinu funkciju privređivanja imala je poljoprivreda (uglavnom
stočarstvo i ratarstvo). Brojne druge delatnosti i aktivnosti domicilnog
stanovništva, zasnovane na raznovrsnim i vrednim prirodnim i
antropogenim lokalnim resursima, uglavnom su ostajale na marginama
razvojnih događanja.[traži se izvor od 09. 2009.] Među njima je i
turistička delatnost koji je važan faktor prosperitetnijeg razvoja ovih
sela u Srbiji.


Turističko selo Sirogojno na Zlatiboru
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:57

Saobraćaj



Aerodrom Nikola Tesla u Beogradu

Srbija ima razvijen drumski, železnički, vazdušni i vodni saobraćaj.
Putna mreža Srbije ima 40.845 kilometara, od toga su oko 5.500
kilometara putevi prvog reda. U mreži je 498 kiliometara auto-puta pod
naplatom putarine i 136 kilometara poluauto-puteva pod naplatom
putarine.

Ukupna dužina železničke mreže u Srbiji je 3.619 km a ukupna dužina puteva je 42.692 km (asfaltni) i 24.860 km (betonski).

Najznačajnija saobraćajnica je drumsko-železnički evropski koridor 10
(auto-put E-75, Subotica - Beograd - Niš - Preševo; sa svojim krakovima
auto-put E-80 Niš - Dimitrovgrad kao i auto-put E-70 Šid - Beograd),
koji je kroz istoriju bio put koji je povezivao istok i zapad, koji je
spajao Bliski istok i srednju Evropu.

Kroz Srbiju teče reka Dunav, važan plovni put (koridor 7) koji povezuje
srednju Evropu sa Crnim morem. Pored Dunava, plovne reke su: Sava,
Morava i Tisa, kao i kanal Dunav-Tisa-Dunav.

Aerodromi za međunarodni putnički saobraćaj u Srbiji su aerodrom Nikola
Tesla u Beogradu, aerodrom Kοnstantin Βeliki u Nišu i aerodrom Slatina u
Prištini.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:58





Energetika



Hidroelektrana Đerdap

Najveći deo energije u Srbiji se proizvodi u termo- i hidroelektranama,
pri čemu se 25,4% proizvodi u hidroelektranama, što je samo 34 % od
ukupnih instalisanih elektroenergetskih potecijala za proizvodnju
struje. Termoelektrane u Srbiji rade na ugalj. Najveća termoelektrana u
Srbiji je Termoelektrana Nikola Tesla koja sa 14 blokova čini trećinu
proizvodnog potencijala Elektroprivrede Srbije i najveći je proizvođač u
jugoistočnoj Evropi.

Najveći proizvođač nafte i gasa je kompanija Naftna Industrija Srbije
koja se nalazi u većinskom vlasništvu ruske kompanije Gazprom njefta.
NIS i Gazprom njeft zajdno sa Republikom Srbijom planiraju da naprave
srpski deo gasovoda Južni tok. Takođe grade gasno skladište Banatski
Dvor, koje se nalazi 60 kilometara severoistočno od Novog Sada.
Članom 267 krivičnog zakona Republike Srbije zabranjena je svaka
izgradnja nuklearnih postrojenja, a Srbija je šesta zemlja u svetu koja
je uklonila visokoobogaćeni uranijum sa svoje teritorije.

Potencijal energije vetra na teritoriji Srbije procenjena je na
instalisanu snagu od oko 1300 MW. Intenzitet sunčevog zračenja na
teritoriji Srbije se kreće od 1,1 kWh/m²/dan na severu do 1,7 kWh/m²/dan
na jugu tokom januara, a tokom juna se intenzitet kreće od 5,9 do 6,6
kWh/m²/dan.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 9:59





Kultura

Likovne umetnosti



Nadežda Petrović: Autoportret, 1907, Narodni muzej, Beograd


Na teritoriji Srbije postoje ostaci kulturne zaostavštine još iz
praistorije. Najpoznatija neolitska kultura na tlu Srbije je kultura
Lepenskog Vira. U Srbiji su se nalazili raskošni carski gradovi i palate
u doba poznog Rimskog carstva i rane Vizantije, čiji se ostaci mogu
videti u Sirmijumu, Gamzigradu i Caričinom gradu (Justiniana Prima).

Srpski srednjovekovni spomenici koji su se očuvali do danas uglavnom su
crkve i manastiri. Većina ovih spomenika ima freskama ukrašene zidove.
Najoriginalniji spomenik srpske srednjovekovne umetnosti je manastir
Studenica (oko 1190). Ovaj manastir je bio model za kasnije manastire
Mileševa, Sopoćani i Visoki Dečani. Verovatno najpoznatija srpska
srednjovekovna freska je prikaz „Mironosnice na grobu“ (ili Beli anđeo)
iz manastira Mileševa.

Ikonoslikarstvo je takođe deo srpskog srednjovekovnog kulturnog nasleđa.

Uticaj vizantijske umetnosti se pojačao nakon pada Carigrada u ruke
krstaša 1204, kada su mnogi umetnici utekli u Srbiju. Njihov uticaj je
vidljiv u izgradnji crkve Bogorodica Ljeviška, manastira Staro
Nagoričane i manastira Gračanica.

Manastir Visoki Dečani je sagrađen između 1330. i 1350. Za razliku od
drugih srpskih manastira, ovaj je sagrađen u romaničkom stilu pod
nadzorom majstora Vite iz Kotora. Na freskama ovog manstira nalaze se
1.000 portreta koji opisuju sve najvažnije epizode iz Novog zaveta. U
katedrali se nalaze ikonostas, igumanov presto i dekorisani sarkofag
kralja Stefana III Dečanskog.

Još jedan stil crkvenog građevinarstva se razvio u Srbiji krajem 14.
veka, i to u dolini reke Morave (Moravska škola). Odlika ovog stila je
bila bogata dekoracija spoljnih crkvenih zidova. Freske u manastiru
Manasija prikazuju religijske scene u kojima učestvuju ljudi u srpskim
srednjovekovnim odorama.

Za vreme turske vladavine uglavnom je zamrla umetnička aktivnost u
Srbiji. Neke barokne tendencije vidljive su kod srpskih umetnika sa
kraja 18. veka u južnoj Ugarskoj (Teodor Kračun, Jakov Orfelin).

Mnogi mladi umetnici iz novoustanovljene srpske države 19. veka su se
školovali u inostranstvu, posebno u Francuskoj i Nemačkoj, i doneli su
sa sobom avangardne stilove. Pored Pariza i Minhena, Beograd je bio u
prvoj polovini 20. veka jedan od centara impresionizma. Nadežda Petrović
je slikala u stilu fovizma, dok je Sava Šumanović bio pod uticajem
kubizma. Ipak u tom periodu srpsko slikarstvo je obeležio Paja
Jovanović.

Značajni srpski slikari 20. veka bili su: Milan Konjović, Marko Čelebonović, Petar Lubarda, Vladimir Veličković i Mića Popović.
Srbija je poznata po slikarima naive, kao što su Janko Brašić, Sava
Sekulić, Martin Jonaš i Zuzana Halupova. Slovačko selo Kovačica u
Vojvodini je centar naivnog slikarstva.



Narodni muzej u Beogradu
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 10:01

Književnost



Vuk Stefanović Karadžić

Početak srpske pismenosti vezuje se za aktivnost braće Ćirila i Metodija
na Balkanu. Postoje spomenici rane srpske pismenosti iz 11. veka,
pisani glagoljicom. Već u 12. veku, pojavljuju se tekstovi pisani
ćirilicom. Iz ove epohe je najstarija ćirilična knjiga srpske redakcije,
jevanđelje zahumskog kneza Miroslava, brata Stefana Nemanje.
Miroslavljevo jevanđelje je i najstarija i najlepše ilustrovana srpska
knjiga srednjeg veka.

Za vreme turske vladavine, u Srbiji se razvijala usmena lirska i epska književnost.

U doba nacionalnog preporoda, tokom prve polovine 19. veka, Vuk
Stefanović Karadžić je preveo Novi zavet na srpski narodni jezik i
reformisao srpski jezik i pravopis. Time je udaren temelj srpskoj
književnosti novijeg vremena. Najznačajniji srpski pesnici 19. veka bili
su Branko Radičević, Petar Petrović Njegoš, Laza Kostić, Đura Jakšić i
Jovan Jovanović Zmaj. U 20. veku primat imaju prozni pisci: Ivo Andrić,
Isidora Sekulić, Miloš Crnjanski, Meša Selimović, Dobrica Ćosić, Danilo
Kiš, Aleksandar Tišma, mada ima i vrednih pesničkih dostignuća: Milan
Rakić, Jovan Dučić, Desanka Maksimović, Miodrag Pavlović, Miroslav
Antić, Branko Miljković i Vasko Popa.

U poslednjoj deceniji 20. veka i u prvoj deceniji 21. veka,
najznačajniji su autori: David Albahari, Milorad Pavić, Goran Petrović,
Svetlana Velmar-Janković, Svetislav Basara ...
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 10:01





Muzika



Gusle

Srbija ima dugu tradiciju folklora i narodne muzike. Igra grupe plesača,
pod imenom kolo, je najomiljeniji vid folklora u Srbiji i razlikuje se
od regiona do regiona. Najpopularnija kola su užičko kolo i moravac.

Umetnička muzika

Najznačajniji srpski kompozitor umetničke muzike bio je Stevan
Stojanović Mokranjac (1856—1914). On je bio i muzikolog, sakupljač
narodne muzike i direktor prve muzičke škole u Srbiji. Njegovo
najpoznatije muzičko delo su horske pesme Rukoveti. Ostali značajni
srpski kompozitori su: Kornelije Stanković, Stevan Hristić i Stanislav
Binički.

Narodna muzika

U 19. veku i ranije, karakteristični narodni instrumenti su bile gusle i
frula, dok su u Vojvodini korišćene tambure i gajde. Znatno kasnije, a i
danas, glavni instrumenti u novokomponovanoj narodnoj muzici su
harmonika i violina.

Trubački orkestri su veoma popularni u Srbiji. Festival trubača u Guči
je centralna manifestacija ove vrste muzike. Najpoznatiji trubač Srbije
je Boban Marković.

Najvažniji predstavnici srpske narodne muzike su: pevači Predrag Cune
Gojković, Predrag Živković Tozovac, Toma Zdravković, Olivera Katarina,
Lepa Lukić, Vasilija Radojčić, Miroslav Ilić i Šaban Šaulić, kao i
kompozitori Milutin Popović-Zahar, Radoslav Graić, Dragan Aleksandrić.
Tu su još Zvonko Bogdan i Janika Balaž čija je muzika vezana za
vojvođanske muzičke tradicije, a u novije vreme i grupa Legende. Mnogi
današnji srpski pevači su popularni u celoj jugoistočnoj Evropi, kao na
primer: Lepa Brena, Svetlana Ražnatović – Ceca, Željko Joksimović,
Indira Radić, Dragana Mirković, Seka Aleksić, Jelena Karleuša i Aca
Lukas.

Period turske vlasti ostavio je orijentalni trag u muzici celog Balkana,
pa i Srbije. Primetan je i uticaj romske muzike. U poslednjih 20-ak
godina, razvijen je trend kombinovanja narodne muzike, orijentalnih
uticaja i dens muzike pod imenom turbo-folk.

Zabavna, pop i rok muzika

U zabavnoj i pop muzici, velike zvezde estrade sa prostora Srbije (tada
kao dela Jugoslavije) bili su Đorđe Marjanović i Lola Novaković. Još
uvek su aktivni Đorđe Balašević i Zdravko Čolić.

Rok grupe su se pojavile u Srbiji krajem 1960e-ih. Veliku popularnost su
postigle 1980e-ih, sa grupama novog talasa: Idoli, Električni orgazam i
Ekatarina Velika. U to vreme, a i danas, aktivne su grupe Riblja čorba,
Bajaga i Instruktori i Van Gog.

Legenda jugoslovenskog roka, Goran Bregović, poslednjih desetak godina
stekao je međunarodnu popularnost svojom muzikom obojenom etnomuzičkim
motivima. Sličnom kategorijom muzike bave se Biljana Krstić, Slobodan
Trkulja & Balkanopolis i Nele Karajlić sa grupom No Smoking
Orchestra.
Srbija je pobedila na takmičenju za Pesmu Evrovizije 2007. u Helsinkiju
sa pesmom „Molitva“ u izvođenju pop-pevačice Marije Šerifović.
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 10:04





Pozorište i film



Narodno pozorište u Beogradu

Joakim Vujić je osnivač savremenog srpskog pozorišta. On je osnovao
Knjažesko-srbski teatar u Kragujevcu 1835. Značajni srpski pisci
pozorišnih komada bili su Jovan Sterija Popović u 19, i Branislav Nušić u
20. veku. U Beogradu se od 1967. održava međunarodni festival
savremenog teatra BITEF. Tradicionalno najkvalitetnije pozorišne scene u
Srbiji su Narodno pozorište u Beogradu, Atelje 212, Jugoslovensko
dramsko pozorište i Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu.

Među pozorišnim radnicima koji su obeležili srpski teatar poslednjih
decenija izdvajaju se Bojan Stupica, Mira Trailović i Jovan Ćirilov, a
od pisaca Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, Ljubomir Simović i
Biljana Srbljanović.

Srpska filmska umetnost je jedna od vodećih kinematografija istočne
Evrope. Pre Drugog svetskog rata u Srbiji je proizvedeno 12 filmova. U
posleratnom periodu, na međunarodnoj sceni su se istakli režiseri: Goran
Marković, Aleksandar Petrović, Dušan Makavejev, Slobodan Šijan, Goran
Paskaljević i drugi. Najnagrađivaniji srpski filmski režiser je Emir
Kusturica koji je između ostalog dobitnik dve Zlatne palme na festivalu u
Kanu.

Među glumcima, u prvoj polovini 20. veka su se istakli Čiča Ilija
Stanojević, Žanka Stokić i Dobrica Milutinović. Novije doba srpskog
pozorišta i filma su obeležili glumci: Miodrag Petrović Čkalja, Pavle
Vujisić, Radmila Savićević, Ljubiša Jovanović, Zoran Radmilović, Ljuba
Tadić, Danilo Bata Stojković, Dragan Nikolić, Milena Dravić, Velimir
Bata Živojinović, Mira Stupica, Jelisaveta Seka Sablić, Ljubiša
Samardžić, Mira Banjac, Bora Todorović, Mija Aleksić, Olivera Marković,
Ružica Sokić, Miki Manojlović, Svetlana Bojković ...
Nazad na vrh Ići dole
Carolija

Elita
Elita

avatar

Ženski
Poruka : 1951

Učlanjen : 18.11.2012

Raspoloženje : super


PočaljiNaslov: Re: Srbija   Sub 23 Mar - 10:05

Svetska kulturna baština UNESKO-a u Srbiji



Manastir Studenica

-1979 - Grad Stari Ras, manastir Sopoćani i Petrova crkva (najstarija crkva u Srbiji)
-1986 - Manastir Studenica
-2004 - Manastir Dečani
-2006 - Manastir Gračanica, Pećka patrijaršija i crkva Bogorodica Ljeviška
-2007 - Carska palata Feliks Romulijana kod Gamzigrada
Nazad na vrh Ići dole
Sponsored content




PočaljiNaslov: Re: Srbija   

Nazad na vrh Ići dole
 
Srbija
Pogledaj prethodnu temu Pogledaj sledeću temu Nazad na vrh 
Similar topics
-
» Auto Promocije
» Kupovina polovnih vozila
» Kuba
Strana 1 od 4Idi na stranu : 1, 2, 3, 4  Sledeći

Dozvole ovog foruma:Ne možete odgovarati na teme u ovom forumu
Haoss Forum :: Nauka :: Geografija :: Države sveta-